គម្រោងព្រះវិស្ណុ

នៅអំឡុងខែមេសានិងខែវិច្ឆិការឆ្នាំ២០២៥ខាងមុខនេះ សារមន្ទីរ Guimet នឹងរៀបចំពិព័ណ៌វត្ថុបុរាណនិងវត្ថុសិល្បៈខ្មែរអំពីសំរឹទ្ធមកពីតំបន់អង្គរ ដែលជាគ្រឿងសម្រាប់រាជ្យ។ ពិព័ណ៌ដ៏ធំមួយនេះ ក៏មានការតាំងបង្ហាញប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំពីសំរឹទ្ធមកពីប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច ដែលជាស្នាដៃល្អឯកនិងជាសម្បតិ្តបេតិកភណ្ឌរបស់ខ្មែរ។ សូមបញ្ជាក់ថា គម្រោងវិភាគស្រាវជ្រាវនិងជួសជុលប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំ  គឺជាកិច្ចសហការ រវាងសារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា សារមន្ទីរជាតិសិល្បៈអាសុីហ្គីមេ មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវនិងជួសជុលរបស់សារមន្ទីរនៃប្រទេសបារាំង (C2RMF) និងសាលាបារាំងចុងបូព៌ា (EFEO)។ គម្រោងសហការនេះ ទទួលបានការឧបត្ថម្ភថវិកាពីមូលនិធិ ALIPH។ 

ខ. និមិត្តរូបមហស្ចារ្យនៃប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំ

ប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំ មានបង្ហាញនៅក្នុងរឿងទេវកថាអំពីការបង្កើតលោក ដែលមានភាពល្បីល្បាញទាំងនៅស្រុកឥណ្ឌា និងស្រុកខ្មែរ។ រឿងទេវកថានេះ រៀបរាប់ថា «កាលនៅចុងក្រោយនៃកល្ប ព្រះនារាយណ៍បានបំផ្លាញលោកទាំងមូល។ នៅពេលនោះ ព្រះអង្គផ្ទុំលើផ្ទៃទឹកសមុទ្រ សណ្តូកលើដងខ្លួននាគសេសា ឬ នាគអនន្ត ដែលគេហៅថា អនន្តសាយិន (មានន័យថាអ្នកដែលផ្ទុំលើនាគអនន្ត)។ កាយវិការបែបនេះ គឺមានន័យថាព្រះអង្គកំពុងតែសមាធិ ដើម្បីបង្កើតលោកថ្មី។ គម្ពីរខ្លះនិទានថា ព្រះអង្គក្លាយជាយក្សមួយផ្ទុំនៅលើផ្ទៃទឹកសមុទ្រ។ នៅពេលព្រះអង្គភ្ញាក់ដឹងខ្លួន ផ្កាឈូកមាសក៏លេចចេញពីផ្ចិតរបស់ព្រះអង្គ ដែលគេហៅថា padmanābha (មានន័យថាផ្ចិតគឺជាផ្កាឈូក)។ ផ្កាឈូកនេះ តំណាងឲ្យការកើតឡើងវិញនិងភាពបរិសុទ្ធ។ ទន្ទឹមនឹងនោះ ព្រះព្រហ្មក៏លេចចេញពីផ្ចិតរបស់ព្រះនារាយណ៍ជាមួយផ្កាឈូក ដើម្បីបង្កើតលោកថ្មី។

រឿងកំណើតព្រះព្រហ្ម តែងតែឃើញមាននៅតាមចម្លាក់ទេវកថាបង្កើតលោករបស់ខ្មែរផ្សេងទៀត ដូចករណីប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំមកពីប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច។ តាមការសន្និដ្ឋាន គេទំនងជាឆ្លាក់រូបព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំ រួមជាមួយរូបទេពផ្សេងៗទៀត គឺព្រះព្រហ្ម និងព្រះនាងលក្ស្មី (មហេសីរបស់ព្រះនារាយណ៍)។ ជាទូទៅ គេច្រើនតែឆ្លាក់រូបព្រះនាងលក្ស្មី នៅក្បែរព្រះបាទារបស់ព្រះនារាយណ៍។ រីឯនាគអនន្ត គេច្រើនតែយល់ថា ជាជើងទម្ររបស់ប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំ ហើយសមុទ្រក្នុងទេវកថាអំពីការបង្កើតលោក ជាបារាយណ៍ខាងលិច ដែលនៅព័ទ្ធជុំវិញប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំ។

បច្ចុប្បន្ននេះ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវបែបបុរាណវិទ្យា កំពុងព្យាយាមស្វែងរកភ័ស្តុតាងបញ្ជាក់ពីវត្តមានរបស់រូបព្រះព្រហ្មនិងព្រះនាងលក្ស្មី រួមទាំងបច្ចេកទេសបង្ហូរទឹកចេញពីប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំ។ យើងគួរតែពិនិត្យមើលសំណេររបស់បេសកទូតចិន លោក ជីវ តាក្វាន់ ដែលបានស្នាក់នៅអង្គរ នាចុងសតវត្សរិ៍ទី១៣នៃគ.ស។ បេសកទូតរូបនេះ បានរៀបរាប់ថា «ប្រតិមាព្រះពុទ្ធផ្ទុំមួយអង្គធ្វើពីសំរឹទ្ធ មានទឹកហូរចេញតាមផ្ចិតឥតឈប់»។ លោកក៏បានសន្និដ្ឋានថា ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិចជា ទីរថា (tīrtha) ដែលមានន័យថាកន្លែងធ្វើធម្មយាត្រានិងកន្លែងមុជទឹកលាងបាប។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រាសាទនាគព័ន្ធដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលបារាយណ៍ខាងកើត កសាងនៅក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ (គ.ស ១១៨២/១១៨៣ - គ.ស ១២២០) ក៏ជាកន្លែងមុជទឹកលាងបាបផងដែរ។
 

គ. បច្ចេកទេសដ៏បុិនប្រសព្វនៃការសិតប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំ 

ប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំមកពីប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច គឺជាស្នាដៃមួយដ៏ល្អឯកនៃសិល្បៈខ្មែរ ដែលបង្ហាញពីបច្ចេកទេស ចំណេះ ជំនាញ និងទេពកោសល្យដ៏បុិនប្រសព្វរបស់ជាងស្មិតខ្មែរ នាសម័យអង្គរ ក្នុងការសិតលោហៈដែលមានទំហំធំបែបនេះ។ តាមការប៉ាន់ស្មាន ប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំទាំងមូល មានប្រវែងប្រមាណ៥ម៉ែត្រ ដែលជាប្រតិមាសំរឹទ្ធមួយធំជាងគេ នៅអាសុីអាគ្នេយ៍។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៨ គេបានសិក្សាវិភាគស្រាវជ្រាវជាច្រើនលើកច្រើនសារ ដើម្បីស្វែងយល់ឲ្យកាន់តែច្បាស់ពីបច្ចេកទេសសិតប្រតិមានេះ។
 

២. គម្រោងព្រះវិស្ណុ៖ ចាប់តាំងពីការស្រាវជ្រាវ រហូតមកដល់ការជួសជុល

ក. កិច្ចសហការដំបូងៗ
 

ខ. គម្រោងស្រាវជ្រាវថ្មី

ការនាំយកប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំនេះមកប្រទេសបារាំង គឺដើម្បីអាចប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ទំនើប ក្នុងការវិភាគស្រាវជ្រាវជាទ្រង់ទ្រាយធំ។ មួយវិញទៀត យើងក៏អាចបន្តកិច្ចការអភិរក្សនិងជួសជុលឡើងវិញ ដោយអ្នកជំនាញជនជាតិបារាំង ។ ម្លោះហើយ «គម្រោងព្រះវិស្ណុ» ក៏កើតឡើង ក្រោមកិច្ចសហការរវាងស្ថាប័នបារាំងចំនួន៣ ដូចជា មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវនិងជួសជុលរបស់សារមន្ទីរនៃប្រទេសបារាំង សារមន្ទីរជាតិសិល្បៈអាសុីហ្គីមេ និងសាលាបារាំងចុងបូព៌ា។ សារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយនឹងភាគីបារាំងទាំងបីស្ថាប័នខាងលើ ដើម្បីដំណើរការជាផ្លូវការនៃគម្រោងព្រះវិស្ណុនេះ  នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌកិច្ចសហការផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្តនិងបច្ចេកទេស។ ពិធីចុះកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ប្រព្រឹត្តឡើងនៅថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ ក្នុងកិច្ចប្រជុំពេញអង្គលើកទី២៦នៃគណៈកម្មាធិការអន្តរជាតិសម្របសម្រួលកិច្ចគាំព៌ា និងអភិវឌ្ឍរមណីដ្ឋានប្រវត្តិសាស្រ្តអង្គរ ហៅកាត់ថា CIC-Angkor។ ក្រោយមក គម្រោងនេះក៏បានពន្យាពេលមួយរយៈ ដោយសារការរីករាលដាលនៃជំងឺ Covid-19។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ ការចុះកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ បានបន្តដំណើរការឡើងវិញ។
 

គម្រោងព្រវិស្ណុនេះ ផ្តោតលើកម្មវត្ថុសំខាន់ៗចំនួនបី៖
•    ការសិក្សាវិភាគប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំ ដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាទំនើប នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវនិងជួសជុលរបស់សារមន្ទីរនៃប្រទេសបារាំងង C2RMF នៃទីក្រុងប៉ារីស ចាប់ពីខែមិថុនា ដល់ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤។
•    ការអភិរក្សនិងជួសជុលប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំ នៅមន្ទីរពិសោធន៍ Arc’ Antique នៅទីក្រុងណង់តិ៍ Nantes ចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ ដល់ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥។ 
•    ការតាំងបង្ហាញប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំជាសាធារណៈ រួមជាមួយនឹងវត្ថុបុរាណ ព្រមទាំងវត្ថុសិល្បៈពីសំរឹទ្ធផ្សេងទៀត នៅក្នុងពិព័ណ៌របស់សារមន្ទីរ Guimet នៃទីក្រុងប៉ារីស ចាប់ពីខែមេសា ដល់ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ និងនៅតាមសារមន្ទីរជាច្រើនផ្សេងទៀត នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥។ 

គម្រោងនេះ ក៏ចូលរួមបណ្តុះបណ្តាលជំនាញដល់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ជាពិសេសភាគីខ្មែរចំនួនបីនាក់ រួមមាន បុរាណវិទូមួយនាក់និងអ្នកជំនាញជួសជុលពីរនាក់ ដើម្បីជួយពង្រឹងទំនាក់ទំនងនៃកិច្ចសហការ រវាងស្ថាប័នដៃគូទាំងអស់។ អ្នកជំនាញខ្មែរទាំងបីនាក់នេះ នឹងធ្វើដំណើរមកប្រទេសបារាំង ដើម្បីតាមដាន ចូលរួមកិច្ចការអភិរក្ស ជួសជុស និងពិព័ណ៌ខាងលើ។
 

៣. សារមន្ទីរ GUIMET និងរៀបចំពិព័ណ៌ដ៏ធំមួយ ចាប់ពីខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥

បន្ទាប់ពីប្រតិមាព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំមកពីប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច ជួសជុលរួចរាល់ គេនឹងយកប្រតិមានេះមកតាំងបង្ហាញរួមគ្នានឹងវត្ថុបុរាណ ព្រមទាំងវត្ថុសិល្បៈអំពីសំរឹទ្ធផ្សេងទៀតដែលមកពីតំបន់អង្គរ នៅសារមន្ទីរ Guimet។

សូមរំលឹកថា អង្គរគឺជារាជធានីនៃអាណាចក្រខ្មែរ ដែលគ្របដណ្តប់ទឹកដីមួយផ្នែកនៃបណ្តាប្រទេសអាសុីអាគ្នេយ៍ អំឡុងប្រាំសតវត្សរិ៍ (ចាប់ពីសតវត្សរិ៍ទី៩ ដល់សតវត្សរិ៍ទី១៤នៃគ.ស)។ ដូនតាខ្មែរបានបន្សល់នូវសំណង់ប្រាសាទធំៗជាច្រើន។ សម្រស់ដ៏ស្រស់ស្អាតនៃប្រាសាទទាំងនោះ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពរុងរឿងនៃអារ្យធម៌ខ្មែរ នាសម័យអង្គរ។ ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទបុរាណខ្មែរ រួមទាំងប្រតិមាថ្មជាច្រើនតម្កល់ក្នុងប្រាសាទទាំងនោះ គឺជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌមនុស្សជាតិ។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានតម្កល់ប្រតិមាទេពនិងគ្រឿងសក្ការៈបូជារជាច្រើនធ្វើពីលោហៈធាតុមានតម្លៃ ដូចជា មាស ប្រាក់ និងសំរឹទ្ធទឹបមាសជាដើម។ ប៉ុន្តែ សព្វថ្ងៃនេះ យើងពុំឃើញមានប្រតិមាទេពនិងគ្រឿងសក្ការៈបូជារទាំងនោះ នៅតាមប្រាសាទទៀតឡើយ ដោយយើងឃើញតែនៅតាមចម្លាក់ក្រឡោតទាបមួយចំនួន និងតាមសិលាចារឹកជាភាសាសំស្រ្កឹតនិងជាភាសាខ្មែរ ដែលចារនៅតាមប្រាសាទ។